2020-05-04

Znaczenie kontaktu fizycznego dla rozwoju dziecka

Jednym z ważnych aspektów prawidłowego funkcjonowania człowieka jest kontakt fizyczny z drugim człowiekiem, będący źródłem doznań dotykowych.

 

Przeprowadzono wiele eksperymentów badających rolę kontaktu fizycznego. Badania te prowadzono wśród zwierząt i ludzi. W wyniku eksperymentu przeprowadzonego na zwierzętach, między innymi na szczeniętach, okazało się że szczenięta pozbawione bodźców dotykowych
i kinestetycznych, wychowywane bez pieszczot, wykazywały znaczne opóźnienia w rozwoju psychicznym w stosunku do swych rówieśników, a dodatkowo grupa „pieszczonych” szczeniąt odznaczała się lepszą wagą, większym wzrostem i większą siłą fizyczną (Bielicka 1962). Inne badania wśród dzieci – sierot pozbawionych kontaktów fizycznych potwierdziły wyniki badań na zwierzętach. Także dzieci z niezaspokojoną potrzebą kontaktu fizycznego i ruchu rozwijały się istotnie słabiej.
Z kolei w wyniku obserwacji dzieci – wcześniaków, stwierdzono, że te, które byłyczęsto dotykane już w trakcie pobytu w szpitalu, szybciej rosną i przybierają na wadze.

 

Eksperci doszli więc do wniosku, że aby dziecko rozwijało się prawidłowo, musi mieć zapewniony dopływ wielozmysłowego pobudzenia przez różne bodźce, w tym doznania dotykowe, ruchowe.

 

Doznania dotykowe są źródłem przyjemności, bezpieczeństwa, mają znaczenie dla rozwoju orientacji w schemacie własnego ciała (dziecko poznaje własne ciało i wyznacza jego granice), co z kolei pozwala na kształtowanie się własnej odrębności i tożsamości („ja”). Dotyk jest też formą komunikowania się z drugim człowiekiem: przekazuje informacje i emocje. Na przykład wtulanie się całym ciałem sygnalizuje „broń mnie”,  „bądźmy razem”, muśnięcie palcami informuje: „nie ma powodów do obaw”, „jestem z tobą”, przywracając spokój i odwagę, dłoń na czole, masowanie bolącego miejsca łagodzi dolegliwości fizyczne („zaraz ból przejdzie”), a mocny uścisk dłoni - „dasz sobie radę”, „bądź dzielny”. Bliski kontakt fizyczny dziecka z matką zaspakaja też potrzeby psychologiczne takie jak: miłości, bezpieczeństwa, siły, mocy i sprawstwa, więzi społecznej z drugim człowiekiem.

 

Dotyk ma właściwości lecznicze i stosuje się go w terapii. Wśród różnorodnych form dotyku są także dziecięce masaże rozwijające relacje społeczne i ułatwiające relaksację. Masaż dziecięcy jest techniką delikatnego głaskania dziecka, gdzie najważniejszy jest sam kontakt rodzica z dzieckiem, a dotykanie dziecka ma w sobie komunikat o miłości i bliskości. Rodzice stosując tego typu masaż (głaskanie
i przytulanie) i zapewniając dziecku wygodną pozycję ciała, dostarczają mu miłości, radości i relaksują je. Przeprowadzając tę technikę należy przestrzegać parę zasad:  zachowywać się naturalnie, nie spieszyć się, dać z siebie tylko tyle, ile dziecko chce i jest w stanie przyjąć. Podczas wykonywania masażu dorosły powinien zachować spokój, poprawnie oddychać, nie ujawniać napięcia. Wykonywane ruchy (zawsze w kierunku dosercowym) powinny być spokojne i delikatne. Formę i czas trwania masażu dostosowuje się do indywidualnych potrzeb dziecka. W trakcie masażu dziecko może leżeć na brzuchu lub można je trzymać w objęciach.

 

Zauważono, że dzieci często masowane były bardziej przyjacielskie, odważne, odporne na stres, wykazywały wyższy przyrost wagi, lepszy rozwój neurologiczny. Stąd masaż zalecany jest przez lekarzy już w najwcześniejszym okresie życia.

 

Psycholog Marta Bogdanowicz zaproponowała połączenie różnorodnych form dotyku, masażu, głaskania (przyjemnych odczuć fizycznych) z doznaniami słuchowymi – piosenką lub wierszykiem,
w celu pogłębienia kontaktu emocjonalnego z dzieckiem. Takie zabawy relacyjno-relaksujące (Bogdanowicz 2002, 2003, 2004) służą wyciszeniu i odprężeniu, poprawie koncentracji uwagi. Zabawy te nie są faktycznymi masażami, ale szczególną formą kontaktu rodzica z dzieckiem, która przez dotyk zbliżyć ma (fizycznie i psychicznie) dorosłego i dziecko, czyli ma pogłębić ich wzajemne relacje oraz dostarczyć dziecku wiele radości, przynieść mu relaks, zaspokoić jego potrzebę kontaktu fizycznego
i emocjonalnego, zwiększyć jego poczucie bezpieczeństwa. Dobrą porą na tego typu zajęcia jest wieczorne spotkanie z dzieckiem. Dziecko może wówczas odreagować nieprzyjemne przeżycia
z całego dnia, co sprzyja lepszemu snu. Zajęcia te mogą stanowić także „przerywnik” w ciągu dnia, jako odpoczynek pomiędzy kolejnymi zajęciami.

 

Poniższe przykłady paru dziecięcych masażyków pochodzą z książki „Przytulanki, czyli wierszyki na dziecięce masażyki” (Bogdanowicz 2003,2004). Z lewej strony zamieszczony jest tekst, który rodzic głośno wypowiada, natomiast z prawej strony – znajduje się opis ruchów, które rodzic wykonuje podczas wypowiedzi.

 

 

Tu płynie rzeczka

 

Tu płynie rzeczka                                    

Dziecko leży na brzuchu.

Rysujemy palcami (niezbyt mocno) wzdłuż kręgosłupa (od dołu pleców do szyi) linię falistą.

Tędy przeszła pani na szpileczkach.           

Spacerujemy po plecach dziecka palcami wskazującymi obu  rąk.

Tu stąpały słonie                                      

Powoli kroczymy wewnętrzną stroną dłoni

                i biegły konie                                     

szybko, z wyczuciem stukamy dłońmi zwiniętymi w pięści

Wtem przemknęła szczypaweczka            

Delikatnie poszczypujemy kark i szyję dziecka,    aż zareaguje ono śmiechem

zaświeciły dwa słoneczka              

Powoli obiema dłońmi (jednocześnie) masujemy plecy  dziecka ruchami okrężnymi.

spadł drobniutki deszczyk              

Leciutko stukamy opuszkami palców w plecy – na dole

Czy cię przeszedł dreszczyk?                   

Niespodziewanie, delikatnie szczypiemy je w kark.


 

Rak

 

Idzie, idzie rak                                           

Dziecko zwrócone do nas twarzą,                                                               Spacerujemy palcami kciukiem

i wskazującym po ręce dziecka,

 

czasem naprzód, czasem wspak.             

 

odpowiednio zmieniając kierunek ruchu.

Idzie rak nieborak,                                   

 

spacerujemy jak na początku,

        Jak uszczypnie, będzie znak.                              

 

delikatnie i z humorem naśladujemy szczypanie.

 

 

Dobroczynne działania dotyku są ważne dla dzieci w różnym wieku, nawet dla nastolatków (oczywiście w formie dostosowanej do potrzeb danej osoby). Dlatego nie bójmy się kontaktu fizycznego, gdyż mądrze wykorzystywany może być sposobem na rozładowanie napięcia i wzmocnienia pewności siebie.

                                                               Barbara Tessar – Staszkiewicz

Psycholog Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej
w Luzinie

Przeczytaj, jak przetwarzamy Twoje dane

Tożsamość administratora

Administratorem danych jest Minister Cyfryzacji, mający siedzibę w Warszawie (00-060) przy ul. Królewskiej 27.

Dane kontaktowe administratora

Z administratorem można się skontaktować poprzez adres email mc@mc.gov.pl, formularz kontaktowy pod adresem https://www.gov.pl/cyfryzacja/kontakt, lub pisemnie na adres siedziby administratora.

Dane kontaktowe inspektora ochrony danych osobowych

Administrator wyznaczył inspektora ochrony danych, z którym może się Pani / Pan skontaktować poprzez email iod@mc.gov.pl. Z inspektorem ochrony danych można się kontaktować we wszystkich sprawach dotyczących przetwarzania danych osobowych oraz korzystania z praw związanych z przetwarzaniem danych.

Cele przetwarzania i podstawa prawna przetwarzania

Pani / Pana dane będą przetwarzane w celu realizacji obowiązku prawnego o którym mowa w art. 9 ust. 4 pkt 3) oraz art. 9 ust. 4 a ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.

Odbiorcy danych lub kategorie odbiorców danych

Pani/Pana dane osobowe mogą być przekazywane podmiotom przetwarzającym dane osobowe na zlecenie administratora tj. Centralnemu Ośrodkowi Informatyki.

Okres przechowywania danych

Dane będą przetwarzane przez okres niezbędny do utrzymania Scentralizowanego Systemu Dostępu do Informacji Publicznej.

Prawa podmiotów danych

Przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do Pani/Pana danych oraz prawo żądania ich sprostowania oraz usunięcia po okresie, o którym mowa powyżej.

Prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego

Przysługuje Pani/Panu również prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego zajmującego się ochroną danych osobowych w państwie członkowskim Pani / Pana zwykłego pobytu, miejsca pracy lub miejsca popełnienia domniemanego naruszenia.
Biuro Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (PUODO)
Adres: Stawki 2, 00-193 Warszawa
Telefon: 22 860 70 86

Informacja o dobrowolności lub obowiązku podania danych

Podanie przez Panią/Pana danych osobowych niezbędne, do stworzenia stron Biuletynu Informacji Publicznej, o których mowa w ust. 2, oraz przetwarzania informacji publicznych, w tym ich przeszukiwania według kryteriów przedmiotowych i podmiotowych.




Zapoznałem się